MAGAZIN ZA NAUKU, ISTRAŽIVANJA I OTKRIĆA
Planeta Br. 112 | Dve decenije „Planete“
»  MENI 
 Home
 Redakcija
 Linkovi
 Kontakt
 
» BROJ 112
Planeta Br 112
Godina XX
Jul - Avgust 2023.
»  IZBOR IZ BROJEVA
Br. 115
Jan. 2024g
Br. 113
Sept. 2023g
Br. 114
Nov. 2023g
Br. 111
Maj 2023g
Br. 112
Jul 2023g
Br. 109
Jan. 2023g
Br. 110
Mart 2023g
Br. 107
Sept. 2022g
Br. 108
Nov. 2022g
Br. 105
Maj 2022g
Br. 106
Jul 2022g
Br. 103
Jan. 2022g
Br. 104
Mart 2022g
Br. 101
Jul 2021g
Br. 102
Okt. 2021g
Br. 99
Jan. 2021g
Br. 100
April 2021g
Br. 97
Avgust 2020g
Br. 98
Nov. 2020g
Br. 95
Mart 2020g
Br. 96
Maj 2020g
Br. 93
Nov. 2019g
Br. 94
Jan. 2020g
Br. 91
Jul 2019g
Br. 92
Sep. 2019g
Br. 89
Mart 2019g
Br. 90
Maj 2019g
Br. 87
Nov. 2018g
Br. 88
Jan. 2019g
Br. 85
Jul 2018g
Br. 86
Sep. 2018g
Br. 83
Mart 2018g
Br. 84
Maj 2018g
Br. 81
Nov. 2017g
Br. 82
Jan. 2018g
Br. 79
Jul. 2017g
Br. 80
Sep. 2017g
Br. 77
Mart. 2017g
Br. 78
Maj. 2017g
Br. 75
Septembar. 2016g
Br. 76
Januar. 2017g
Br. 73
April. 2016g
Br. 74
Jul. 2016g
Br. 71
Nov. 2015g
Br. 72
Feb. 2016g
Br. 69
Jul 2015g
Br. 70
Sept. 2015g
Br. 67
Januar 2015g
Br. 68
April. 2015g
Br. 65
Sept. 2014g
Br. 66
Nov. 2014g
Br. 63
Maj. 2014g
Br. 64
Jul. 2014g
Br. 61
Jan. 2014g
Br. 62
Mart. 2014g
Br. 59
Sept. 2013g
Br. 60
Nov. 2013g
Br. 57
Maj. 2013g
Br. 58
Juli. 2013g
Br. 55
Jan. 2013g
Br. 56
Mart. 2013g
Br. 53
Sept. 2012g
Br. 54
Nov. 2012g
Br. 51
Maj 2012g
Br. 52
Juli 2012g
Br. 49
Jan 2012g
Br. 50
Mart 2012g
Br. 47
Juli 2011g
Br. 48
Oktobar 2011g
Br. 45
Mart 2011g
Br. 46
Maj 2011g
Br. 43
Nov. 2010g
Br. 44
Jan 2011g
Br. 41
Jul 2010g
Br. 42
Sept. 2010g
Br. 39
Mart 2010g
Br. 40
Maj 2010g.
Br. 37
Nov. 2009g.
Br.38
Januar 2010g
Br. 35
Jul.2009g
Br. 36
Sept.2009g
Br. 33
Mart. 2009g.
Br. 34
Maj 2009g.
Br. 31
Nov. 2008g.
Br. 32
Jan 2009g.
Br. 29
Jun 2008g.
Br. 30
Avgust 2008g.
Br. 27
Januar 2008g
Br. 28
Mart 2008g.
Br. 25
Avgust 2007
Br. 26
Nov. 2007
Br. 23
Mart 2007.
Br. 24
Jun 2007
Br. 21
Nov. 2006.
Br. 22
Januar 2007.
Br. 19
Jul 2006.
Br. 20
Sept. 2006.
Br. 17
Mart 2006.
Br. 18
Maj 2006.
Br 15.
Oktobar 2005.
Br. 16
Januar 2006.
Br 13
April 2005g
Br. 14
Jun 2005g
Br. 11
Okt. 2004.
Br. 12
Dec. 2004.
Br 10
Br. 9
Avg 2004.
Br. 10
Sept. 2004.
Br. 7
April 2004.
Br. 8
Jun 2004.
Br. 5
Dec. 2003.
Br. 6
Feb. 2004.
Br. 3
Okt. 2003.
Br. 4
Nov. 2003.
Br. 1
Jun 2003.
Br. 2
Sept. 2003.
» Glavni naslovi

EGZOTIČNI NARODI

 

Oliver Klajn

Frizi

Kovrdžavi primorci na Severu Evrope

 

Prvi pomen drevnog germanskog plemena Frizi vezan je za kraj prvog stoleća pne. Krajem postojanja Zapadnog rimskog carstva, imali su status plaćenika rimske vojske. Prirodne katastrofe u Friziji dovele su do naglog opadanja stanovništa, od 3 do 5. veka ne. Kada je klimatska kriza prošla, došlo je do naseljavanja prevashodno Anglo-Saksonaca. To novopridošlo stanovništvo je kasnije nazvano Frizima ili Frizijcima, i od njega je proistekao frizijski narod.

EGZOTIČNI NARODI

Nakon što su potpali pod franačku vlast, u 8. veku, najveći deo stanovništva Frizije primio je hrišćanstvo. Potom je nastao dug period u kojem su holandski grofovi nastojali da u potpunosti ovladaju frizijskim oblastima. Tokom više od 150 godina, vođena su četiri rata između Holanđana i Friza. Do 16. veka Holanđani su pripojili dobar deo Frizije koja je postala jedna od 17 provincija takozvane Habsburške Holandije. Od tada je njena teritorija podeljena između Holadnije, pojedinih nemačkih država koje će se vremenom ujediniti, i Danske.
Danas, Frizija obuhvata više oblasti i teritorijalnih jedinica a kroz toponime se može osetiti uvažavanje frizijske posebnosti i identiteta. Veruje se da se sam latinski naziv odnosi na kovrdžavu kosu koja je odlikovala pripadnike plemena u vreme starog Rima. Region Frizija u svoj sastav uključuje sever Holadnije i pojedine oblasti severozapadne Nemačke. Njene severne oblasti  su do 1864. godine bili deo Danske, a potom ih je osvojila Pruska.

EGZOTIČNI NARODI

Bilingvalni saobraćajni znak na holandskom i frizijskom

Regija koju naseljavaju Frizi se deli na tri dela. U zapadnu Friziju spada holandska provincija Frisland. Obično se smatra da su, pored Frislanda, i delovi provincija Groningen i Severna Holadnija takođe u zapadnoj Friziji. Donja Saksonija je druga najveća pokrajina u Nemačkoj. Više njenih okruga i opština  predstavljaju istočnu Friziju. A u najsevernijoj nemačkoj pokrajini Šlezvig-Holštajn je i Nortfrisland, odnosno severna Frizija. Osim okruga, tim nazivom su obuhvaćena Severna frizijska ostrva i mali arihepalg Heligoland.

EGZOTIČNI NARODI

EGZOTIČNI NARODI

Ples u narodnoj nošnji

Danas ima više od pola miliona pripadnika ovog naroda. Znatna većina živi u Holandiji, a potom u Nemačkoj. I u Danskoj se donekle očuvala nevelika zajednica. Veruje sa da ima nekoliko hiljada Friza koji su mahom prihvatili kulturu i identitet većinskog naroda. U Engleskoj ima toponima koji potiču od Friza i zna se da su se oni naseljavali na britanska ostrva tokom  srednjeg veka. Nekoliko hiljada njih je u Severnoj Americi.
Ova etnička zajednica koristi više jezika koji su deo anglo-frizijske grupe jezika, odnosno zapadnogermanske jezičke porodice. Najviše ih govori zapadnofrizijski, što je zvaničan jezik u holandskom Frislandu. Oko tri četvrtine stanovnika te  provincije govori a preko 90 posto razume jezik. Severnofrizisjki se govori u delovima Šlezvig-Holštajna a istočnofrizijski u delovima Donje Saksonije.

EGZOTIČNI NARODI

Holandski novčić iz sedamnaestog veka
na kome piše
Zapadna Frizija

 

Od 19. veka, uporedo sa buđenjem nacionalnih ideja, mnogi intektualaci počeli su da pišu na zapadnofrizijskom. Na prelasku iz 19. u 20. vek, nastala su brojna udruženja koja promovišu kulturu ovog živopisnog naroda. Simbol njihovog rodoljublja je frizijski konj koji vodi poreklo iz Frislanda.
Status nacionalne  manjine im je priznat u Nemačkoj ali ne i u Holandiji. Najvećim delom su protestanti. Još uvek ima i nekih paganskih verovanja, nastalih u vremenima pre nego što su ih Franci pokrstili.
Međufrizijsko veće je organizacija koja objedininjuje interese ovog naroda, osnovana 1956. godine u nemačkom gradiću Liru. Funcioniše po principu podele na tri dela, u skladu sa regionalnom rasprostranjenošću. Postoje dve  etničke stranke u Holandiji, od kojih se jedna zalaže za nezavisnost a druga za veću autonimju Frizije. U Nemačkoj deluju dve njihove manje političke partije.
Brojne narodne priče očuvali su do današnjeg vremena. Značajnu ulogu u njima imaju ženski duhovi. Jedno od verovanja je da, prilikom sahrane, treba ići krivudavim putem i nositi sanduk tri puta oko groblja - da se pokojnik ne bi vratio i proganjao druge.
Postoji obaveza da se pomaže komšijama. Smatra se da je odgovornost prema zajednici bitnija od porodičnih odnosa. Iako se ne oblače drugačije od ostalih stanovnika Holanije i Nemačke, nose  savremenu verziju drvenih cipela obojenih u crno.
Imaju običaj da hodaju  po blatu kada je oseka.

 

 

 

Oliver Klajn


 

 

 

 

Kompletni tekstove sa slikama i prilozima potražite u magazinu
"PLANETA" - štampano izdanje ili u ON LINE prodaji Elektronskog izdanja
"Novinarnica"

 

 

 

  back   top
» Pretraži SAJT  

powered by FreeFind

»  Korisno 
Bookmark This Page
E-mail This Page
Printer Versie
Print This Page
Site map

» Pratite nas  
Pratite nas na Facebook-u Pratite nas na Twitter - u Pratite nas na Instagram-u
»  Prijatelji Planete

» UZ 100 BR. „PLANETE”

» 20 GODINA PLANETE

free counters

Flag Counter

6 digitalnih izdanja:
4,58 EUR/540,00 RSD
Uštedite čitajući digitalna izdanja 50%

Samo ovo izdanje:
1,22 EUR/144,00 RSD
Uštedite čitajući digitalno izdanje 20%

www.novinarnica.netfree counters

Čitajte na kompjuteru, tabletu ili mobilnom telefonu

» PRELISTAJTE

NOVINARNICA predlaže
Prelistajte besplatno
primerke

Planeta Br 48


Planeta Br 63


» BROJ 115
Planeta Br 115
Godina XXI
Januar - Februar 2024.

 

 

Magazin za nauku, kulturu, istraživanja i otkrića
Copyright © 2003-2024 PLANETA