MAGAZIN ZA NAUKU, ISTRAŽIVANJA I OTKRIĆA
Planeta Br. 112 | Dve decenije „Planete“
»  MENI 
 Home
 Redakcija
 Linkovi
 Kontakt
 
» BROJ 112
Planeta Br 112
Godina XX
Jul - Avgust 2023.
»  IZBOR IZ BROJEVA
Br. 115
Jan. 2024g
Br. 113
Sept. 2023g
Br. 114
Nov. 2023g
Br. 111
Maj 2023g
Br. 112
Jul 2023g
Br. 109
Jan. 2023g
Br. 110
Mart 2023g
Br. 107
Sept. 2022g
Br. 108
Nov. 2022g
Br. 105
Maj 2022g
Br. 106
Jul 2022g
Br. 103
Jan. 2022g
Br. 104
Mart 2022g
Br. 101
Jul 2021g
Br. 102
Okt. 2021g
Br. 99
Jan. 2021g
Br. 100
April 2021g
Br. 97
Avgust 2020g
Br. 98
Nov. 2020g
Br. 95
Mart 2020g
Br. 96
Maj 2020g
Br. 93
Nov. 2019g
Br. 94
Jan. 2020g
Br. 91
Jul 2019g
Br. 92
Sep. 2019g
Br. 89
Mart 2019g
Br. 90
Maj 2019g
Br. 87
Nov. 2018g
Br. 88
Jan. 2019g
Br. 85
Jul 2018g
Br. 86
Sep. 2018g
Br. 83
Mart 2018g
Br. 84
Maj 2018g
Br. 81
Nov. 2017g
Br. 82
Jan. 2018g
Br. 79
Jul. 2017g
Br. 80
Sep. 2017g
Br. 77
Mart. 2017g
Br. 78
Maj. 2017g
Br. 75
Septembar. 2016g
Br. 76
Januar. 2017g
Br. 73
April. 2016g
Br. 74
Jul. 2016g
Br. 71
Nov. 2015g
Br. 72
Feb. 2016g
Br. 69
Jul 2015g
Br. 70
Sept. 2015g
Br. 67
Januar 2015g
Br. 68
April. 2015g
Br. 65
Sept. 2014g
Br. 66
Nov. 2014g
Br. 63
Maj. 2014g
Br. 64
Jul. 2014g
Br. 61
Jan. 2014g
Br. 62
Mart. 2014g
Br. 59
Sept. 2013g
Br. 60
Nov. 2013g
Br. 57
Maj. 2013g
Br. 58
Juli. 2013g
Br. 55
Jan. 2013g
Br. 56
Mart. 2013g
Br. 53
Sept. 2012g
Br. 54
Nov. 2012g
Br. 51
Maj 2012g
Br. 52
Juli 2012g
Br. 49
Jan 2012g
Br. 50
Mart 2012g
Br. 47
Juli 2011g
Br. 48
Oktobar 2011g
Br. 45
Mart 2011g
Br. 46
Maj 2011g
Br. 43
Nov. 2010g
Br. 44
Jan 2011g
Br. 41
Jul 2010g
Br. 42
Sept. 2010g
Br. 39
Mart 2010g
Br. 40
Maj 2010g.
Br. 37
Nov. 2009g.
Br.38
Januar 2010g
Br. 35
Jul.2009g
Br. 36
Sept.2009g
Br. 33
Mart. 2009g.
Br. 34
Maj 2009g.
Br. 31
Nov. 2008g.
Br. 32
Jan 2009g.
Br. 29
Jun 2008g.
Br. 30
Avgust 2008g.
Br. 27
Januar 2008g
Br. 28
Mart 2008g.
Br. 25
Avgust 2007
Br. 26
Nov. 2007
Br. 23
Mart 2007.
Br. 24
Jun 2007
Br. 21
Nov. 2006.
Br. 22
Januar 2007.
Br. 19
Jul 2006.
Br. 20
Sept. 2006.
Br. 17
Mart 2006.
Br. 18
Maj 2006.
Br 15.
Oktobar 2005.
Br. 16
Januar 2006.
Br 13
April 2005g
Br. 14
Jun 2005g
Br. 11
Okt. 2004.
Br. 12
Dec. 2004.
Br 10
Br. 9
Avg 2004.
Br. 10
Sept. 2004.
Br. 7
April 2004.
Br. 8
Jun 2004.
Br. 5
Dec. 2003.
Br. 6
Feb. 2004.
Br. 3
Okt. 2003.
Br. 4
Nov. 2003.
Br. 1
Jun 2003.
Br. 2
Sept. 2003.
» Glavni naslovi

IZ ISTORIJE NAUKE

 

Dubravka Marić

Stefan Đelineo, fiziolog

Od medicine do kosmosa

 

IZ ISTORIJE NAUKEU Srpskoj akademiji nauka i umetnosti je 21. juna održana Svečana akademija posvećena obeležavanju 125 godina od rođenja dopisnog člana SANU Stefana Đelinea. Njegovi rezultati u oblasti komparativno-fizioloških i ontogenetskih istraživanja su osnova evolucione fiziologije na prostoru Balkana, a međunarodno je poznat zbog svog doprinosa na polju fiziologije termičke adaptacije. Pratio ga je glas da je naučnik „bez smisla za neosnovane teorije.“

Malo je naučnih rezultata u fiziologiji koji su tako uporno i toliko često ponavljani u brojnim svetskim laboratorijama, kako bi se i drugi naučnici uverili u ispravnost eksperimentalnih procedura i dobijenih rezultata, kao što je to bilo u slučaju profesora Stefana Đelinea. On je bio veliki naučnik, učitelj i čovek, a što je jednako važno, bio je i dosledan u svemu tome, istaknuto je na Svečanoj akademiji u SANU, čiji je dopisni član postao 1946. Najbolji pokazatelj stručnosti profesora Stefana Đelinea predstavljao je poziv Američkog fiziološkog društva da napiše poglavlje o termogenezi za udžbenik „The Book of Physiology“, koji je objavljen 1963. U recenziji u časopisu „Sajens“ (Science) piše kako ova knjiga mora da se nađe u biblioteci svakog profesionalnog biologa.
Dr Stefan Đeline je od 1946. do 1959. godine, kada je (po drugi put) prevremeno penzionisan, bio redovni profesor na Odeljenju za biologiju Prirodno-matematičkog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Bio je poznat kao vešt eksperimentator, koji se nije libio izlaska na teren na koji je vodio i svoje studente. Bio je prvi direktor Instituta za ishranu naroda, koji je osnovao 1947. godine (kasnije je prerastao u Institut za medicinska istraživanja).
Đelineo je studirao biološke nauke u Beču, Lajpcigu i Beogradu, gde je i diplomirao 1928. Bio je „đak“ osnivača beogradske škole fiziologije, akademika SANU Ivana Đaje. On ga je, sa mesta gimnazijskog profesora u Smederevu, doveo u Zavod za fiziologiju tadašnjeg Filozofskog fakulteta. Asistent je postao 1931. a doktorirao je naredne godine. Đelineovu doktorsku disertaciju pod naslovom „Prilagođavanje termogeneze na toplotnu sredinu“, Srpska kraljevska akademija nauka i umetnosti je 1933. objavila u obliku posebnog rada.
Prevremeno je penzionisan 1937. u zvanju docenta za naučnu oblast fiziologije, ali je dve godine kasnije vraćen na fakultet na isto radno mesto. Skoro ceo Drugi svetski rat je proveo u Banjičkom logoru, iz koga je uspeo da pobegne pre oslobođenja. Po završetku rata je, zajedno sa svojim saradnicima, u zgarištu nastalom nakon savezničkog bombardovanja, tražio sačuvanu opremu i svojeručno ponovo gradio Zavod za fiziologiju, u čijoj se zgradi i danas nalaze laboratorije Instituta za fiziologiju. Bio je član Biološkog društva u Parizu i Društva za ishranu iz Londona, ali i narodni poslanik. Objavio je 141 naučni rad u domaćim i međunarodnim stručnim časopisima, kao i 14 tekstova u kojima popularizuje nauku.

IZ ISTORIJE NAUKE

Najviše se bavio istraživanjima u oblasti termoregulacije i bioenergetike, kao temama koje su predstavljale suštinu interesovanja naučnika beogradske fiziološke škole. Proučavao je energetsku razmenu kod - kako su ih nekada nazivali - homeotermnih (toplokrvnih) i poikilotermnih (hladnokrvnih) organizama. Dokazao je da intenzitet proizvodnje toplote homeotermnog organizma, osim od trenutne temperature sredine, zavisi i od toplotnog okruženja u kom je organizam pre živeo i kome se prilagodio. Njegova istraživanja fenomena hibernacije i termogeneze su izazvala pažnju jer su, osim novih naučnih saznanja, donosila i praktičnu primenu od medicine do kosmičkih istraživanja.
Bio je dopisni član SANU i to Odeljenja prirodno-matematičkih nauka, a kasnije i Odeljenja medicinskih nauka.  Kao utemeljitelj uporedno-fizološkog pristupa u istraživanjima, praktično je i osnivač Katedre za uporednu fiziologiju, koja i danas postoji na Univerzitetu u Beogradu. Preminuo je prvog oktobra 1971. u Beogradu, a njegova urna je nešto kasnije preneta u Stari Grad na Hvaru, gde je i rođen 17. juna 1898. Kao čovek i naučnik koji se do kraja života držao svojih uverenja, napisao je i svoj epitaf: „Ovdje počiva jugoslavenski fiziolog, profesor Stefan Đelineo.“

 

 

Dubravka Marić

 


Kompletni tekstove sa slikama i prilozima potražite u magazinu
"PLANETA" - štampano izdanje ili u ON LINE prodaji Elektronskog izdanja
"Novinarnica"

 

 

 

  back   top
» Pretraži SAJT  

powered by FreeFind

»  Korisno 
Bookmark This Page
E-mail This Page
Printer Versie
Print This Page
Site map

» Pratite nas  
Pratite nas na Facebook-u Pratite nas na Twitter - u Pratite nas na Instagram-u
»  Prijatelji Planete

» UZ 100 BR. „PLANETE”

» 20 GODINA PLANETE

free counters

Flag Counter

6 digitalnih izdanja:
4,58 EUR/540,00 RSD
Uštedite čitajući digitalna izdanja 50%

Samo ovo izdanje:
1,22 EUR/144,00 RSD
Uštedite čitajući digitalno izdanje 20%

www.novinarnica.netfree counters

Čitajte na kompjuteru, tabletu ili mobilnom telefonu

» PRELISTAJTE

NOVINARNICA predlaže
Prelistajte besplatno
primerke

Planeta Br 48


Planeta Br 63


» BROJ 115
Planeta Br 115
Godina XXI
Januar - Februar 2024.

 

 

Magazin za nauku, kulturu, istraživanja i otkrića
Copyright © 2003-2024 PLANETA