ARHELOGIJA
Priredila I. J. Pavlović
Opsidijan - sirovina svakodnevnog i ritualnog značaja
Trgovačke mreže Actečkog carstva
Nova arheološka istraživanja pokazuju da su opsidijanski artefakti iz Tenočtitlana rezultat složenih trgovačkih mreža, a ne samo vojnih osvajanja. Analiza 788 predmeta od opsidijana, sprovedena na Univerzitetu Tjulejn (SAD) u saradnji sa projektom Templo Major Nacionalnog instituta za antropologiju i istoriju (INAH) u Meksiku, ukazuje da su Asteci nabavljali ovu dragocenu sirovinu iz najmanje osam različitih nalazišta, uključujući i one van granica svog carstva.
Opsidijan, vulkansko staklo korišćeno za izradu oruđa i ceremonijalnih predmeta, imao je ključno mesto u svakodnevnom životu i religijskim praksama stanovnika Srednje Amerike. Najviše se cenio zeleni opsidijan iz planinskog lanca Sijera de Pačuka, poznat po simboličnom povezivanju sa mitskim gradom Tolanom. Gotovo 90% svih analiziranih predmeta izrađeno je upravo od ove sirovine, posebno oni ritualni: minijaturno oružje, nakit i umetci za skulpture pronađeni u žrtvenim depozitima Velikog hrama (Templo Major).
Pored dominantnog zelenog opsidijana, deo materijala stizao je iz udaljenih regiona: Otumba, Tulansingo, El Paraiso i Ukareo - poslednji je smešten u teritoriji rivalskih Purépecha, na zapadu Meksika. Takvi primerci češće su korišćeni za izradu oruđa za svakodnevnu upotrebu i pronalaženi su u građevinskom materijalu, što ukazuje da su stigli u prestonicu preko lokalnih tržišta a ne strogo kontrolisanim državnim kanalima.
Analiza perioda od 1375. do 1520. godine otkriva da je, u ranim fazama Tenočtitlana, postojala veća raznolikost izvora opsidijana u ritualnim i svakodnevnim predmetima. Međutim, nakon konsolidacije vlasti, oko 1430. godine, opsidijan iz Sijera de Pačuka gotovo u potpunosti je preuzeo ulogu u ritualnim kontekstima. Ova promena ukazuje i na standardizaciju verskih praksi i sve veću centralizaciju korišćenja resursa.
Ovo istraživanje predstavlja najveću studiju opsidijana ikada sprovedenu na lokalitetu Templo Major. Artefakti su analizirani tehnikom prenosne rendgenske fluorescencije (pXRF), koja omogućava utvrđivanje preciznog geohemijskog „otiska” svakog predmeta, bez oštećivanja materijala.
Rezultati istraživanja osvetljavaju složenost ekonomije Actečkog carstva, koje je zavisilo ne samo od vojnih osvajanja već i od trgovine pa čak i od razmene sa rivalskim zajednicama. Opsidijan iz Tenočtitlana tako otkriva ne samo religijske i političke procese već i način na koji su trgovačke mreže oblikovale svakodnevni život u srcu carstva.
Priredila I. J. Pavlović
Kompletni tekstove sa slikama i prilozima potražite u magazinu
"PLANETA" - štampano izdanje ili u ON LINE prodaji Elektronskog izdanja
"Novinarnica"
|
