ZEMLJA I VASIONA
Priredila: Ilijana Jakšić Pavlović
Vanzemaljski život
Bez hrane, vitamina i minerala
Može li život da nastane bez ikakvih hranljivih materija - samo zahvaljujući hemiji Zemlje? Istraživači sa Univerziteta LMU, iz Minhena, pokazali su da je to možda moguće. Simulirali su uslove kakvi su vladali na Zemlji pre četiri milijarde godina, i uspeli da ožive metabolički proces koji su koristili prvi mikroorganizmi - bez dodatih hranljivih materija, vitamina ili minerala. Rezultati ove studije mogli bi da pruže važne odgovore ne samo o poreklu života na Zemlji već i o mogućnostima života van naše planete.
Najranije ćelije na Zemlji nisu imale složene organske molekule koje danas smatramo neophodnim za život. Umesto toga, one su koristile jednostavne hemijske reakcije koje su se dešavale u morskim dubinama. Jedna od takvih reakcija, poznata kao acetil-CoA put metabolizma, i dalje postoji kod mnogih mikroorganizama. Istraživači sa LMU uspeli su da dokažu da ovaj metabolički put može da funkcioniše čak i u uslovima koji su vladali pre četiri milijarde godina.
U laboratoriji su napravili male verzije takozvanih „crnih dimnjaka“, hidrotermalnih izvora kakvi se nalaze na dnu okeana. Ono što su dodali, a što se danas više ne viđa u tolikim količinama, jeste gvožđe, koje je nekada bilo znatno prisutnije u okeanima. Kada su u te uslove ubacili mikroorganizam Methanocaldococcus jannaschii, desilo se iznenađenje: umesto skromnog opstanka, mikroorganizmi su se razmnožavali izuzetno brzo, koristeći gas vodonik koji se oslobađa iz hemijskih reakcija gvožđa i sumpora kao izvor energije.
O VANZEMALJSKOM ŽIVOTU |
Makinavit, mineral gvožđa koji se formira u pomenutim eksperimentima, nalazi se i u drevnim sedimentima iz doba Arhaika, što ga čini svojevrsnim fosilnim tragom života.
Metanogeneza, proces u kojem mikroorganizmi proizvode metan, smatra se najstarijim oblikom dobijanja energije kod živih bića.
Enceladus je 2005. godine iznenadio naučnike kada je svemirska letelica „kasini“ otkrila gejzire koji izbacuju vodenu paru, jedan od najubedljivijih pokazatelja postojanja tečne vode ispod površine.
Ako su prve iskrice života nastale u dubinama okeana bez svetlosti, hrane i kiseonika, samo zahvaljujući hemiji stena i minerala, onda bi takvi uslovi mogli postojati i danas, bilo gde u svemiru. A ako je život nastao jednom, možda je mogao nastati i više puta. |
Mikroorganizam iz paklenih uslova
Methanocaldococcus jannaschii nije obična bakterija. Ova jednoćelijska arheja živi u ekstremno toplim uslovima hidrotermalnih izvora i preživljava bez kiseonika. Upravo zbog svoje izdržljivosti koristi se kao model-organizam za proučavanje najstarijih oblika života.
Tokom eksperimenta, mikroorganizmi su se zadržavali uz čestice makinavita, mineralskog oblika gvožđe-sulfida (FeS), koji se javlja kao veoma fini tamni prah ili pahuljasta masa i čija je hemijska formula FeS (gvožđe + sumpor). To se poklapa sa geološkim nalazima fosilizovanih tragova najranijeg života u blizini takvih minerala. Naučnici iz LMU smatraju da su upravo ovi uslovi omogućili prvim ćelijama da prežive i razviju metaboličke puteve koje i danas nalazimo kod nekih oblika života.
Život i na Enceladusu, možda
Najuzbudljiviji deo priče stiže na kraju jer naučnici sada žele da isti eksperiment izvedu u uslovima kakvi vladaju na Enceladusu, ledenom mesecu Saturna. Ispod njegove zaleđene kore verovatno se nalazi okean sa hidrotermalnim aktivnostima, baš kao što je to bio slučaj na Zemlji.
Američka nacionalna kosmička agencija, NASA već godinama posmatra Enceladus kao jedno od najverovatnijih mesta za postojanje vanzemaljskog života u Sunčevom sistemu. Ako mikroorganizmi mogu da prežive u „hemijskim baštama“ nalik onima s Enceladusa, to bi bio ogroman korak ka odgovoru na jedno od najstarijih pitanja čovečanstva: da li smo sami u svemiru?
Priredila: Ilijana Jakšić Pavlović
Kompletni tekstove sa slikama i prilozima potražite u magazinu
"PLANETA" - štampano izdanje ili u ON LINE prodaji Elektronskog izdanja
"Novinarnica"
|
