SUNČEV SISTEM
Mihajlo Racković
Vanzemaljski život na Veneri?
Nešto je poslalo fosfin
 Venera je druga planeta po udaljenost od Sunca; po masi, zapremini i gustini, od svih planeta najsličnija je Zemlji. Nalazi se na prosečnoj udaljenosti 0,72 AJ (AJ, astronomska jedinica) od Sunca, što je čini malo bližom Suncu od Zemlje (1AJ je prosečna udaljenost Zemlje od Sunca). Iz ovih razloga, dok je nisu posetile svemirske sonde, Venera je smatrana Zemljinom sestrinskom planetom, na kojoj vlada tropska klima i gde su brojne džungle, životinje slične dinosaurusima… Međutim svemirske sonde su otkrile realnost koja je sasvim drugačija.
Na površini planete, vazdušni pritisak je oko 90 puta veći nego na površini Zemlje (na nivou mora), a atmosferom dominira ugljen-dioksid - 96%. Ovo za posledicu ima pomahnitali efekat staklene bašte pa je tako Venera najvrelija planeta Sunčevog sistema, sa temperaturom od +460℃. Ovako paklene uslove na površini ne bi mogao da preživi nijedan poznat oblik života na Zemlji. Međutim, nije svuda tako.
Poznato je da na Zemlji, sa porastom nadmorske visine, temperatura uglavnom opada (izuzetak su stratosfera i termosfera). Ovo pravilo važi i za Veneru. Na visini od 50km, vazdušni pritisak je sličan onom na Zemlji, a temperatura je oko 75℃; na visini od 55km, pritisak je duplo manji nego na površini Zemlje, a temperatura je 27℃; na visini od 60km, pritisak je desetina zemaljskog, a temperatura -10℃; na visini od oko 80km, pritisak je sličan onom na površini Marsa, a temperatura iznosi -76℃ ! Jasno se zapaža da su, na oko 55km, uslovi veoma slični ovima na površini Zemlje; upravo je to ono što daje nadu da na Veneri (odnosno 50-tak km iznad nje), može biti primitivnih oblika vanzemaljskog života. Osim toga desila su se zanimljiva otkrića u zoni gde bi potencijalno moglo biti života.
Brojne letelice koje su istraživale ovu planetu, prilikom posmatranja Venerinih oblaka u UV spektru, otkrile su povremene tamne oblasti, koje vremenom nestaju pa se pojavljuju ponovo. Dimenzije ovih čestica odgovaraju mikroorganizmima sa Zemlje. Moguće objašnjenje je da se radi o mikroorganizmima koji koriste UV zračenje sa Sunca kao izvor energije. Ovu ideju predložio je 1963. Karl Segan. Otkriveni su i karbonil-sulfid (COS) i amonijak (NH3) koji takođe mogu biti biološkog porekla. Posebno je zanimljivo otkriće fosfina, potvrđeno 2024. Fosfin (PH3) na Zemlji nastaje u prirodnim uslovima isključivo kao rezultat aktivnosti živih bića. Fosfin nebiološkim putem može nastati u atmosferama planeta Jupiterovog tipa (prisutan je u Jupiterovoj Velikoj crvenoj pegi), ali ne - ili je bar nepoznato - da nebiološkim putem može nastati u atmosferama terestričkih planeta (Venera i Zemlja).
Venrina atmosfera je znatno drugačija od Zemljine; hemijske reakcije su drugačije pa samim tim nije nemoguće da se fosfin na Veneri stvara nekim nama nepoznatim nebiološkim hemijskim reakcijama. Takođe, fosfin je nestabilan u Venerinoj atmosferi, posebno danju, pa samo njegovo postojanje znači da postoji neki nepoznati mehanizam (biološki ili nebiološki) koji ga stalno obnavlja. I za druge potencijalne biomarkere takođe je moguće neko do sada nepoznato nebiološko rešenje, kao i za nepoznate absorbere UV zračenja, tako da smo od konačnog dokazivanje života na Veneri još uvek daleko.
Ipak, ima mnogo različitih slučajnosti koje upućuju na mogući život, i to u delu atmosfere koji je potencijalno pogodan za život sličan ovom na Zemlji. Ukoliko život zaista postoji u oblacima Venere, i dalje je malo verovatno da je tu i nastao. Iako je danas površina Venere pakleni svet, vrlo je verovatno da nije bilo tako pre 4 milijarde godina. Tada je mlado Sunce emitovalo manju količinu toplote nego danas, a uslovi na površini Venere su vrlo verovatno bili takvi da je tečna voda mogla postojati na površini planete. Prema procenama, tečna voda je na površini Venere mogla postojati između 700 miliona do 2 milijarde godina, što je sasvim dovoljno da na takvoj površini nastane život (bar je tako bilo u slučaju Zemlje). Zašto se Venera pretvorila iz obećavajuće planete u planetarni pakao, to se ne zna. Mogući odgovori su: kataklizmički sudar koji je i zaslužan za obrnutu rotaciju planete (na Veneri, Sunce izlazi na zapadu, a zalazi na istoku), postepeno zagrevanje Sunca koje je uslovilo i zagrevanje Venere, što je dovelo do sve većeg isparavanja vode, a samim tim i do gomilanja ugljen-dioksida pošto voda vezuje ugljen-dioksid za stene i smanjuje njegovu koncentraciju u atmosferi… Što se tiče mogućeg života, koji je možda nastao na Veneri, zbog pogoršavanja uslova na površini, možda je migrirao u više slojeve atmosfere, gde je ostao do danas.
Da bi se odgovorilo na ova, ali i na mnoga druga pitanja o Veneri, Velika Britanija planira da pošalje sondu ka toj planeti. Ova misija naziva se VERVE (Venus Explorer for Reduced Vapours in the Enviroment, u prevodu: Istraživač Venere, za smanjenje pare u okruženju). Ova misija je u okviru veće misije Evropske svemirske agencije (ESA) EnVision čiji je cilj istraživanje Venerine površine i unutrašnjosti. Lansiranje je planirano za 2031. Po dolasku na Veneru, VERVE će se odvojiti i samostalno istraživati atmosferu planete.
Mihajlo Racković
Kompletni tekstove sa slikama i prilozima potražite u magazinu
"PLANETA" - štampano izdanje ili u ON LINE prodaji Elektronskog izdanja
"Novinarnica"
|
